Ở Việt Nam, có một ứng dụng quốc dân mà mỗi lần có dịp nghỉ lễ hoặc dịp đi du lịch xa mà một người đi làm công ăn lương luôn muốn xóa cài đặt, cư dân mạng hay gọi vui ứng dụng đó là Dép Lào (Z.alo). Tại sao?

Vì dù họ đi du lịch nhưng chưa từng thật sự thoát khỏi công việc của mình. Ban ngày đứng trước biển, tối về vẫn mở laptop họp online. Đi ăn với bạn bè nhưng điện thoại liên tục rung lên vì tin nhắn Z.alo, email check công việc hay những cuộc gọi “gấp một chút” . Nhìn thì như đang nghỉ ngơi, nhưng tâm trí vẫn bị treo lơ lửng ở văn phòng. Cơ thể đã đi rất xa, còn đầu óc thì vẫn mắc kẹt trong những deadline chưa xong và nỗi sợ mình bỏ lỡ điều gì đó. Đây thực chất là một dạng nhà tù không có song sắt.

Trong cuốn Flow, tác giả có kể một câu chuyện về Eva Zeisel – người bị giam trong nhà t.ù Xô Viết, giữa bốn bức tường lạnh và một đời sống gần như bị tước sạch, bà vẫn giữ cho tâm trí mình không sụp đổ bằng cách chơi cờ trong đầu, học ngôn ngữ và tưởng tượng ra những thiết kế gốm sứ mới. Nhìn lại thời hiện đại, có những người chỉ cần mất Wi-Fi đã thấy cuộc sống vô nghĩa, nhưng cũng có những người bị tước gần hết tự do mà nội tâm vẫn không bị bỏ hoang.

Mihaly gọi đó là “cá tính tự thân” – khả năng tự tạo ra ý nghĩa cho đời sống mà không phụ thuộc hoàn toàn vào hoàn cảnh bên ngoài. Người có nội tâm yếu luôn cần thế giới liên tục kích thích mình: phải có tiếng ồn, có giải trí, có người công nhận thì mới thấy mình đang sống. Còn người có nội tâm mạnh giống như tự mang theo một ngọn lửa bên trong. Dù ở đâu, họ vẫn có khả năng tập trung, suy ngẫm, sáng tạo và bước vào trạng thái Flow – dòng chảy. Với họ, tự do không bắt đầu từ việc được đi đâu, mà bắt đầu từ việc tâm trí không còn bị hoàn cảnh điều khiển.

Dĩ nhiên, nói như vậy không có nghĩa tự do tinh thần có thể thay thế hoàn toàn tự do thể chất. Không ai muốn sống trong tù để chứng minh bản lĩnh nội tâm. Nhưng cuốn sách buộc ta phải đối diện với một sự thật khó chịu: rất nhiều người nhìn thì đang sống giữa thế giới rộng lớn, nhưng đời sống tinh thần lại nghèo nàn đến mức chỉ cần mất đi vài thú vui quen thuộc là lập tức cảm thấy trống rỗng.

Có lẽ tự do thật sự không nằm ở việc bạn có bao nhiêu lựa chọn ngoài kia. Mà nằm ở chỗ: khi thế giới bên ngoài im lặng lại, bên trong bạn còn gì để sống cùng.

#mottrieutrangsach #sachhay #flow #tudo #phattrienbanthan — at Thư viện Khoa học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.