Cha giàu cha nghèo. Có một điều dễ nhận thấy ở VN khoảng 10 năm gần đây là những gia đình giàu có đã đầu tư rất nhiều cho việc học hành của con cái. Họ đã nhận ra rằng chỉ có con đường học hành bài bản thì gia tộc họ mới hưng thịnh bền lâu. Các gia tộc như SHB, VIN, Vietjet, HP, TCB đều có con cái học hành ở những môi trường danb giá, tới khi trưởng thành về âm thầm tiếp quản cơ ngơi đồ sộ mà cha mẹ đã xây dựng được trong những năm VN chuyển mình tranh tối tranh sáng. Con cái họ không ăn chơi, không phá phách, ngược lại đều rất hiếu thuận và chăm chỉ chí hướng học hành. Đó là cái phúc của cha mẹ, cái phúc của dòng họ. Họ đã nhìn vào tư bản phương tây và học hỏi được cách nuôi dạy con sống trong nhung lụa nhưng không hưởng thụ nhung lụa. Con các tỷ phú thế giới cũng vậy thôi. Họ dạy con từ nhỏ. Chỉ có điều hơi khác với tầng lớp trung lưu và nghèo khó, họ không dạy con trở thành các nhà toán học hay khoa học vĩ đại. Sứ mệnh cao cả ấy để dành cho tầng lớp khác. Họ dạy con kỹ năng quản trị học hành, quản trị thời gian và làm chủ các mối quan hệ. Họ đã vượt lên trên tầng lớp phổ thông qua xa. Nếu như chúng ta mong con học giỏi chuyên môn thì họ lại dạy con những kỹ năng quản trị cuộc sống. Hay nói tóm lại nếu anh nghèo thì con đường duy nhất là anh phải học thật giỏi điểm thật cao vì anh có lợi thế gì khác để vào đời. Còn nếu anh sinh ra đã giàu có thì anh sẽ học những tri thức thuộc tầng cao hơn các môn học phổ thông rất nhiều. Học để tinh thông thiên hạ chứ không học để thành kẻ đi làm thuê kiếm sống. Và những đứa trẻ rich kid đó học gì. Chúng học âm nhạc, nghệ thuật, học tâm lý học, đọc văn học, chúng chơi thể thao, đua ngựa, đua thuyền và thường giành giải từ phổ thông. Chúng tham gia các CLC con cái tỷ phú. Chúng học ngành nhân văn. Chúng học luật, học quản trị kinh doanh. Điều chúng học không phải để có kỹ năng hiếm để sau này ra trường có người phải thuê trả lương cao mà chúng học cách tập hợp nguồn lực xã hội để phát triển một ý tưởng kinh doanh thay đổi nhân loại. Chúng học để có nhân sinh quan, thế giới quan và giá trị quan. Tôi đã thấy rất nhiều bạn bè tôi trong các trường Ivy-League danh giá mà tôi từng theo học. Các bạn ấy không học bò lăn kéo càng ra để đạt điểm A mà chúng học nhưng môn chính trị học, tâm lý học, nhân chủng học để nhìn nhận thế giới và đánh giá con người. Tôi thì bò ra với những bài tập kinh tế lượng, giải các bài toán, viết các bài luận còn bạn tôi thì đang ngồi tại một seminar bàn về khủng hoảng kinh tế, dầu mỏ Trung Đông hay chiến sự Ukraine. Cách tiếp cận đã qua đỗi khác nhau. Một người bạn thán người Nhật học cùng tôi ở UPenn hóa ra là con cái của tập đoàn Mitsubishi. Cậu ấy qua Upenn học để giao lưu và làm quen với hệ thống giáo dục Mỹ. Cậu ấy lên lớp để tận hưởng giây phút được nghe giáo sư giảng bài chứ không hùng hục chép bài như tôi vì sợ điểm kém. Tôi đi ăn với cậu ta vài lần mà mãi mới biết gốc gác cậu ta. Trong trường luật ĐH UPenn mà tôi từng theo học có biết bao con người như vậy. Họ là con cái các gia tộc. Điểm không cần cao vẫn vào trường xịn nhất Mỹ. Cuộc đời họ sinh ra để kế nghiệp chứ không phải để dựng nghiệp. Chúng ta là thường dân, không học như thế được vì học kiểu đó sau này ai tuyển con ta làm việc. Kỹ năng toán học, khoa học không có thì lấy gì mà đi thi tuyển. Đó là sự gạn lọc của thế giới. Càng giàu có càng ít học chuyên môn sâu. Họ học chém gió ra tiền. Còn chúng ta phải học coding để còn kiếm tiền. Nhìn quanh ta sẽ thấy con nhà nghèo bò ra để luyện toán vào chuyên còn con nhà giàu thì ung dung ngồi trường quốc tế xịn nhất và chúng đang đi chơi bóng chày cuối tuần trong khi con cái chúng ta đang mài đít giải toán. Con nhà nghèo thì bò ra học TA để đổi đời còn con nhà giàu thì chúng đang chơi Piano, vẽ tranh, di du lịch ngắm nhìn thế giới. Thế giới này bao năm nay vẫn thế. Càng nghèo lại càng phải làm nhiều. Trên thảo nguyên bao la một con sư tử chỉ săn một lần ăn no hai ngày còn đàn linh dương thì cặm cụi gặm cỏ tối ngày không ngóc đầu lên được. Chúng là con mồi ngon. Nghịch lý là thế. Các tỷ phú đầu tư rất nhiều tiền cho phát triển khoa học nhưng họ lại không dạy con mình thành nhà khoa học. Elon Musk dạy con basic math và kinh tế học. Con nhà Donald Trump đang học quản trị kinh doanh tại Stern Business School và đang tập tọe đầu tư bitcoin kiếm bội tiền. Con gái Bill Clinton học chính trị học tại Oxford. Con gái Obama tốt nghiệp Harvard và trở thành nhà văn. Con gái Bill Gate tuy học chuyên ngành sinh học tại Stanford nhưng lại ham mê theo đuổi y tế cộng đồng và theo đuổi phát triển vaccine cùng cha. Con cái các tỷ phú VN cũng thế. Chúng học kinh tế, tài chính, quanr trij kinh doanh. Chúng học quản tiền. Tôi điểm qua chưa thấy đứa nào trở thành các nhà toán học hay khoa học cả. Tôi mới tự hỏi được hay toán và khoa học là để dành cho số đông con cái bần nông chúng ta. Các chuyên ngành khó quá, để thành công rực rỡ thì mất cả đời người nghiên cứu. Thế giới thương mại không vận hành như vậy. Mọi thứ diễn ra với tốc độ nhanh đòi hỏi con người có đầu óc phản xạ hỏa tốc, bản lĩnh trầm ổn, tâm lý vững vàng và đặc biệt mạng lưới quan hệ nhằng nhịt mà con cái thường dân không bao giờ có được. Đấy thê giới đã phân chia ngay từ đầu như thế. Lượng kỹ sư toán và lập trình từ Ấn, TQ, VN quá nhiều. Họ sinh ra và lơn lên trong môi trường toàn học là học. Thành tích là tối cao. Học mà dốt toán coi như vứt đi. Chúng ta sinh ra ở tầng thấp, tầng của những con người phải chinh phục thế giới bằng mũi khoan hợp kim được tôi luyện bằng năm tháng học hành. Họ sinh ra ở tầng cao, tầng của sự tìm kiếm nguồn lực để sản xuất ra các mũi khoan giúp họ phát hiện ra những mỏ vàng lấp lánh. Đó là hai mặt đối lập của sự học.
GN
https://www.facebook.com/share/p/1CdoduHxQ9/?mibextid=wwXIfr