Khi triết gia Seneca tuyên bố rằng người khôn ngoan (bậc hiền triết) luôn an toàn trước mọi sự tổn thương, người bạn Serenus của ông đã chất vấn: “Chẳng lẽ không ai thèm động đến một sợi tóc của người khôn ngoan sao?”. Seneca đáp: “Họ sẽ cố làm tổn thương, nhưng sự tổn thương đó không bao giờ chạm được tới ông ta”. Ông ví những kẻ cố tình công kích người khôn ngoan giống như một đội quân dùng cung tên và máy bộc phá bắn lên bầu trời để hạ gục các vị thần. Tên bay đạn lạc có thể cao khuất tầm mắt, nhưng chúng không bao giờ chạm tới thiên đàng và cuối cùng chỉ tự rơi rụng xuống đất.
Nhiều kẻ ngây thơ ngoài kia luôn mơ mộng về một thế giới lý tưởng, nơi không ai làm tổn thương ai, giống như Serenus ước ao. Nhưng Seneca thẳng thừng gạt đi: “Bạn đang ước một điều không tưởng là toàn bộ nhân loại này đều vô hại”. Nhìn vào cái thời buổi ngày nay mà xem, bạn mở mồm ra nói bất cứ điều gì cũng có thể làm tổn thương một ai đó ở một xó xỉnh nào đó. Việc tìm cách bắt những kẻ xúc phạm mình phải ngậm miệng lại là trò vô bổ, giống như việc “chở củi về rừng”. Chìa khóa để không bị tổn thương, không bị đánh bại bởi lời nói hay hành động của kẻ khác, nằm hoàn toàn ở bản thân bạn. Không phải là đi tiêu diệt kẻ thù, mà là biến mình thành kẻ BẤT KHẢ CHIẾN BẠI trước chúng.
BẢN CHẤT CỦA SỰ TỔN THƯƠNG VÀ ĐÒN PHẢN CÔNG BẰNG SỰ THỜ Ơ
Xã hội hiện đại đang biến việc “bị tổn thương” thành một thứ thời thượng. Người ta tự hào lu loa lên mạng xã hội rằng lời nói của ai đó đã chạm vào tự ái của họ, rồi gào lên đòi tẩy chay, đòi người khác phải ứng xử theo tiêu chuẩn của mình. Seneca coi tất cả những trò đó là biểu hiện của một tư duy nhược tiểu và một làn da quá mỏng.
Đối với những lời nhục mạ, ông đưa ra một cách tiếp cận lý trí đến mức tàn nhẫn:
“Những điều họ nói về tôi là đúng hay sai? Nếu đúng, đó không phải là lời xúc phạm, mà là một phán quyết công bằng. Nếu sai, thì kẻ ngậm máu phun người mới là kẻ phải hổ thẹn, chứ không phải tôi. Và cái gọi là xúc phạm đó là gì? Ai đó chế giễu tôi hói đầu, mắt mờ, chân vòng kiềng hay lùn tịt; có gì là xúc phạm khi họ chỉ nói ra những điều mà ai ai cũng nhìn thấy?”
Nếu một kẻ chê bạn lùn, và thực tế bạn lùn thật, thì đó là sự thật, việc gì phải điên tiết? Còn nếu họ vu khống bạn một điều vô căn cứ, thì đó là trò nhảm nhí của một lũ ngu xuẩn. Người khôn ngoan đứng cao hơn những lời lăng mạ đó. Nếu bạn để bản thân bị tác động, bạn lập tức tự biến mình thành nạn nhân, dâng quyền kiểm soát cảm xúc của mình vào tay những kẻ bắt nạt và phải cầu nguyện cho chúng rủ lòng thương. Bạn sẽ chẳng bao giờ thấy an toàn ở bất cứ đâu có con người.
SỨC MẠNH CỦA ĐẦU ÓC TRONG NỖI ĐAU THỂ XÁC VÀ NGHỊ LỰC VƯỢT QUA NGHỊCH CẢNH
Seneca không bảo bạn phải biến thành một tảng đá vô cảm. Người theo chủ nghĩa Khắc kỷ vẫn biết đau, vẫn biết khóc khi mất đi người thân, nhưng họ kiểm soát được các “vũ bão cảm xúc” (passions) sinh ra từ lối tư duy vô lý, như sự tức giận lồng lộn hay nỗi đau buồn ủy mị kéo dài.
Sự bất khả chiến bại của một người đàn ông được thử thách cao độ khi đối mặt với nỗi đau thể xác. Seneca thừa nhận việc bị đánh đập, bị thương hay mất đi một phần thân thể là những trải nghiệm tồi tệ, nhưng chúng không phải là sự tổn thương đúng nghĩa. Sự tổn thương thực sự chỉ xảy ra trong tâm trí bạn khi bạn để nỗi sợ hãi và sự nhục nhã đánh gục ý chí của mình. Khi bạn rèn luyện được một tinh thần thép qua năm tháng, kẻ thù không bao giờ có thể dùng đòn đau thể xác để thao túng hay ép buộc bạn làm những điều trái với tự do ý chí. Như Epictetus từng nói: “Ngươi có thể xích chân ta, nhưng ngay cả bạt mạng như thần Zeus cũng không thể chạm vào tự do ý chí của ta”.
CHINH PHỤC CÁI CHẾT ĐỂ CHIẾN THẮNG MỌI NỖI SỢ TRÊN ĐỜI
Một kẻ được gọi là bất khả chiến bại không thể là kẻ chịu được đòn roi nhưng lại suy sụp hoàn toàn khi bị người yêu đá. Fortune (Nữ thần Vận mệnh) sẽ đè bẹp chúng ta trừ khi cô ta bị khuất phục hoàn toàn. Người khôn ngoan đứng vững trước mọi tai ương, từ những chuyện vặt vãnh cho đến mất mát lớn lao nhất.
Và Seneca thách thức chúng ta đối mặt với nỗi sợ hãi tối thượng của loài người: Cái chết. Ông lập luận rằng, nếu bạn có thể nhìn thẳng vào cái chết với một tâm thế bình thản, hiểu rằng đó là một phần tất yếu của tự nhiên chứ không phải một sự trừng phạt hay tổn thương, thì mọi nghịch cảnh khác trên đời sẽ trở nên nhẹ như lông hồng.
“Nếu chúng ta chấp nhận cái chết với một tâm trí bất biến và thanh thản – cái nỗi khiếp sợ lớn nhất mà luật pháp hà khắc hay những bạo chúa tàn bạo nhất dùng để đe dọa chúng ta – chúng ta sẽ dễ dàng chịu đựng những thứ khác như mất mát tài sản, đau đớn, tủi nhục, lưu đày hay ly biệt.”
Khi bạn đã không còn sợ chết, thì những trò bẩn thỉu của những kẻ có quyền lực hay sự tráo trở của vận mệnh cũng chỉ là những quân cờ trong tay bạn mà thôi. Hãy rèn luyện để trở thành một kẻ bất khả chiến bại ngay từ hôm nay bằng lý trí và sự kiên nhẫn. Bạn đã bao giờ trải qua khoảnh khắc nào mà tinh thần của bạn đứng vững như bàn thạch trước sự công kích của kẻ khác chưa? Hãy để lại suy nghĩ của bạn nhé.